Tοπία του καλοκαιριού

 

(Τέλη Ιούνη) το πρωί για καφέ. Όλα cosy. Είναι το καλό γούστο και η άνεση το καλύτερο; Κι αν ναι, γιατί υπάρχει η αίσθηση βαρεμάρας και η μετάθεση, στο μέλλον;

Ο παλιός σελιδοδείκτης έγραφε: καιρός να ξανανάψουμε τ’ άστρα (Απολιναίρ)

Ο έλεγχος περνάει από την αυτοπειθάρχηση. Η πειθαρχία έχει νόημα ύπαρξης – πέραν εκείνου της κυριαρχίας – όμως εδώ η αγορά μηχανικά δημιουργεί το πλαίσιο που θα εγγυηθεί την πειθαρχία στο αστικό μοντέλο της κοινωνίας, η ίδια η αγορά που έρχεται να αποροφήσει τους κραδασμούς που προκαλεί η αδειανότητα της αστικής ζωής.

Να ξανασκεφτούμε το ζήτημα των διαχωρισμών της ζωής που θέτει ο κόσμος του αστού:

Το τέλος της Κοπεγχάγης (επ άπειρον)

*

Η Σκόπελος ως λύση

IMG_2403

IMG_2394

Λύση σε τι; Στη ζωή της πόλης, γενικά; Στο χρόνο που περνάει; Στη βαρβαρότητα που προελαύνει, στα απανωτά σοκ της αναδιάρθρωσης της οικονομίας (του κεφαλαίου), και στις μύριες μιζέριες που απλώνονται εκεί, εντείνοντας τα πολεοδομικά αδιέξοδα της σύγχρονης Ελλάδας, του σύγχρονου κόσμου.

Ποιος έκανε έτσι τις πόλεις; Ας αναρωτηθούν με κάθε ειλικρίνεια, όσοι (νεοέλληνες, νεοφιλελέ, νεόπλουτοι, αλλά και old money φάση) κατηγορούν “τους Έλληνες” ή την “αριστερά”, για το κακό γούστο ή και για όσα συμβαίνουν εδώ (γενικά μιλώντας, πάντα), σήμερα. Θα δουν τότε τα είδωλα τους, τα πρότυπα τους -τα ακούσια έστω πρότυπα τους, τους εκφραστές της κουλτούρας που αντιπροσωπεύουν – τον παττακό και τον παπαδόπουλο, τον καραμανλή, και πολλούς άλλους γελοίους θιασώτες της εξουσίας, ανδρείκελα της ντόπιας ολιγαρχίας. Μπορεί κανείς να πει με βεβαιότητα μάλιστα, ότι η σημερινή κατάσταση είναι η συνέχεια και μόνο, των προηγούμενων.

Τα νησιά και η θάλασσα λοιπόν, μας δίνουν το στίγμα για μιαν άλλη ζωή.

Πως όμως να τη φτάσεις; Πως να ζήσεις στη θάλασσα και στα νησιά, σήμερα;

Οι σκόπελοι και οι ύφαλοι που πρέπει να χαρτογραφήσεις, χαράσσοντας πορεία: να βρεις κάτι που να μπορείς να κάνεις, το οποίο δυστυχώς πρέπει να είναι δεμένο με τους νόμους της αγοράς, καθηλώνοντας την ύπαρξη μας στο στάδιο της ανάγκης, παρά τις τεχνικές προόδους και την αφθονία που φέρνουν. Πρέπει να είναι κάτι που ίσως “λείπει” από εκεί. Πρέπει να μάθεις να το κάνεις. Να σου αρέσει, αλλά να πάρεις και τα ρίσκα της επαγγελματικής ενασχόλησης με δαύτο, κάτι που το καθιστά ανιαρό και συχνά επικίνδυνο. Πρέπει να βρεις ανθρώπους να συναναστραφείς, επαγγελματικά και κοινωνικά, εκεί. Πρέπει να μάθεις τις συνήθειες και τα ήθη που κυριαρχούν εκεί. Και να αφοσιωθείς.

Αυτός είναι ένας τρόπος, να μείνεις εκεί. Αν δεν μπορείς να είσαι ταξιδιώτης.

IMG_2487

– Απαξιωμένες τουριστικές εγκαταστάσεις: κάποια παλιά ντισκοτέκ σε παραλία της Σκοπέλου, εκεί που τώρα κυριαρχεί ο μύθος των γυρισμάτων κάποιας ταινίας που συγκίνησε τα πλήθη με τίτλο ‘mama mia’.

*

Η Ρόδος ως μη τόπος: η Ρόδος παριστάνει την “Ρόδο” (ή και οτιδήποτε άλλο τσιμπάει τον τουρίστα, ή ζητάει ο τουρίστας)

IMG_2559IMG_2558

Ξαναβρέθηκα εκεί σχεδόν τυχαία. Σκέφτηκα ν΄αναζητήσω ίχνη, μα ήταν ανώφελο να δημιουργήσω συνδέσεις που δεν υπήρχαν πια, συνδέσεις νοσταλγίας. Ο κύκλος είχε γίνει κι αν ζητούσα κάτι από τότε, δεν αφορούσε ό,τι υπήρχε τότε εκεί.

Δυστυχώς, συνάντησα τη Ρόδο και την Κω στις προκαταλήψεις των επισκεπτών τους, στις χώρες τους. Υπάρχουν βαθύτεροι λόγοι αυτής της απαξίωσης βέβαια, που πάνε μακρύτερα στο χρόνο και στον χώρο, από τη Ρόδο ή την Κω των τελευταίων 30 χρόνων. Παρόλαυτα, δεν είχα καμία σχέση με τις επιθυμίες και τις πρακτικές, τόσο των ντόπιων όσο και των τουριστών, ούτε και με τις διασκεδάσεις και τα θεάματα στα μέρη εκείνα, τη χυδαιότητα των οποίων θα έπρεπε με κάποιον τρόπο να αντιμετωπίσω και να υποστώ.

Κάποια είδηση έγραφε ότι το νησί των Ιπποτών είναι ξανά πρώτο στην εκμετάλλευση των εργαζομένων στην βιομηχανία του τουρισμού. Η αισχροκέρδεια βασίλευε πίσω από την ελεγχόμενη κίνηση των τουριστικών ορδών. Σκανδιναβικά (και άλλα) πλήθη, ξεχύνονταν από παντού στα παλιά και νέα σοκάκια. Ποθητά σώματα γυναικών κατέκλυζαν το βλέμμα και το μυαλό μας, οδηγώντας το στην άβυσσο των ανείπωτων αντιφάσεων, του προσιτού, του άμεσου που όμως κρέμεται ουδετεροποιημένο και διαχωρισμένο, από μίλια συμβολικών αποστάσεων και χασμάτων μεταξύ ανθρώπων, και λαών, μιαν άβυσσο από την οποία κάηκαν πολλοί, κι ενέτειναν τη μοναξιά εμάς των πλέον υποψιασμένων, που είχαμε ήδη ζήσει τους εφήμερους έρωτες του καλοκαιριού, τις έντονες, μα και μετρημένες και υπολογισμένες μέρες διακοπών που οργανώνει ο κόσμος των αστών και της ταχύτητας.

TRAFFIC CIRCULATION, SUPREME STAGE OF CITY PLANNING
Traffic circulation is the organization of universal isolation. As such, it constitutes the major problem of modern cities. It is the opposite of encounter: it absorbs the energies that could otherwise be devoted to encounters or to any sort of participation. Spectacles compensate for the participation that is no longer possible. Within this spectacular society one’s status is determined by one’s residence and mobility (personal vehicles). You don’t live somewhere in the city, you live somewhere in the hierarchy. At the summit of this hierarchy the ranks can be ascertained by the degree of mobility. Power is objectively expressed in the necessity of being present each day at more and more places (business dinners, etc.) further and further removed from each other. A VIP could be defined as someone who has appeared in three different capitals in the course of a single day. (“Basic Program of the Bureau of Unitary Urbanism” – Situationist International 6, August 1961)

Θα μπορούσε άραγε να υπάρξει έρωτας στη Ρόδο σήμερα; Θα μπορούσε. Αλλά ίσως να δυσκολεύει, να χάνεται στις υποσχέσεις, στις ομοιόμορφες και στανταρισμένες ψευδοεπιλογές της καταναλωτικής κοινωνίας, στην αδυναμία συγκέντρωσης, στα αναρίθμητα όμορφα πρόσωπα και σώματα. Θα μπορούσε, πιο εύκολα όμως στους νεώτερους, που ίσως να μην έχουν εμποτιστεί από το πνεύμα της χρησιμοθηρίας, του υπολογισμού και της ποσότητας. Πιο εύκολα σε εκείνους που θα αναζητούν μοναδικότητες.

IMG_2555

Ένα δωμάτιο στη Ρόδου του Αυγούστου κοστίζει όσο 5 βράδια κάπου αλλού. Συχνά, το δωμάτιο αυτό θα είναι στον όροφο μιας πολυκατοικίας που χτίστηκε βιαστικά για να στεγάσει όσο το δυνατό περισσότερα κεφάλια τουριστών, σε ένα τοπίο που θυμίζει υποβαθμισμένο προάστιο των πόλεων της σημερινής Ελλάδας. Σε τιμή σουρεαλιστική βέβαια. Σαν να μένεις στη Σταυρούπολη, με νοίκι 70 ευρό τη μέρα.

IMG_2570

C01-30c

Αφήσαμε τη νύχτα λοιπόν να περάσει, υπομονετικά, στους δρόμους της περιπέτειας που διέσχισε ο Κόρτο Μαλτέζε και άλλοι ήρωες, γνωρίζοντας ότι η έξοδος θα βρισκόταν κάπου αλλού, μακριά από το άγχος ή την άγνοια της μάζας που δέχεται μόνο ότι “ξέρει” από πριν. Μιας μάζας που μοιάζει να μην αλλάζει τόπους στις οργανωμένες μετακινήσεις της.

IMG_2583

*

Το Τάμπερε ως πιθανότητα (the possibility of Tampere)

IMG_0577

Ο καθαρός αέρας του Τάμπερε αναζωογονεί τα πνευμόνια μας. Αρχές Ιούνη, και συναντώ τα αντίθετα από όσα φαντάζεται κανείς για εκεί. Ο καυτός ήλιος της Φινλανδίας μας τσουρουφλίζει το πρόσωπο. Δεν έφερα τα κατάλληλα ρούχα (φαντάστηκα μόνο έναν ατελείωτο χειμώνα για εκεί, τον Άη Βασίλη κτλ).

Το καλοκαίρι κυλάει αργά εδώ με τη νύχτα να έχει εξοβελιστεί από τον ορίζοντα. Φιλικοί άνθρωποι όπου κι αν πάμε.

Μνήμες του φινλανδικού εμφυλίου πολέμου σε πολλά σημεία. Εκεί δόθηκαν οι τελευταίες μάχες με τους λευκούς που επικράτησαν, με τη βοήθεια της Γερμανίας της εποχής.

Τη Φινλανδία βέβαια, τη σώζουν σήμερα μια χούφτα φίλοι μόνο και βεβαίως, ο Aki Kaurismaki, αυτός ο παντοτινός διεθνιστής σύμμαχος, ο μόνος πραγματικός ρεαλιστής.

Η πόλη ξυπνάει μνήμες από πράγματα που γνωρίζω. Αρχιτεκτονική, θάλασσα, στέκια, άνθρωποι. Η πόλη έρχεται έτσι στα μέτρα μου.

Το μουσείο Λένιν, το μοναδικό μουσείο για τον Λένιν, στεγάζεται στο κτήριο των συνδικάτων, που παλιά, όταν η Φινλανδία ήταν μέρος της τσαρικής Ρωσίας, Ρώσοι επαναστάτες περνούσαν από εκεί. Στο χώρο του μουσείο μάλιστα, λέγεται ότι ο Λένιν πρωτογνώρισε το Στάλιν. Ο Λένιν έπειτα, παραχώρησε αυτονομία στη Φινλανδία. Γι’ αυτό και το μουσείο.

Ένας σύντροφος Φινλανδός που ζει Αθήνα με μια Αθηναία, και τα καλοκαίρια γυρνάει με σχεδία τη Βαλτική -την πιο ρυπαρή θάλασσα του κόσμου από τη βιομηχανία- και τις λίμνες της χώρας του. Αναθεματίζει τη μοναξιά των Φινλανδών και το μικροαστικό όνειρο τους για ένα εξοχικό στα δάση, στην υπέροχη Φινλανδική φύση, που αξίζει να εξερευνήσει και να αγκαλιάσει κανείς, πάση θυσία. Πλήρως ενημερωμένος για τα αίσχη που διαδραματίζονται στη χώρα μας. Από τους λίγους δυτικούς ξένους εκεί, που συμμετέχουν στους αγώνες, και συχνάζουν στα Εξάρχεια. Αγαπάει την Αθήνα παρά την ασχήμια της.

Η Φινλανδία είναι μεταξύ των κόσμων: απαξιωμένη από τη Σκανδιναβία, να απαξιώνει τη Ρωσία και τις Βαλτικές χώρες. Για εμένα είναι Σκανδιναβική χώρα, για τους Σκανδιναβούς όμως είναι η χώρα-παρίας. Μετανάστες Φινλανδοί δούλευαν στα Σουηδικά εργοστάσια 30 και 40 χρόνια πριν, ενώ πόλεμοι δημιούργησαν άλλα πάθη και άλλη ιστορία στη χώρα αυτή, σε σχέση με τις Σκανδιναβικές.

Η μαγική Σκανδιναβία, η εξωτικοποιημένη συχνά, Σκανδιναβία, η απόμακρη Σκανδιναβία. Πρέπει να είσαι ανοιχτός για να σου δοθεί, παρά τις αντιξοότητες, τις δυσκολίες και τις αντιδράσεις. Αν κλειστείς, θα πνιγείς στην αδιαφορία της καθημερινότητας των χωρών εκεί.

*

Βελιγράδι: το μέλλον

Το ατελείωτο μουσείο της Επανάστασης: η αδυνατότητα μνημειοποίησης της επανάστασης /η επανάσταση (αντί του καπιταλισμού) ως μια συνεχή διαδικασία

IMG_0971

IMG_1007

Τα βομβαρδισμένα, από τις έξυπνες τάχα βόμβες του ΝΑΤΟ, κτήρια, στέκουν αμήχανα από το 1999. Δεν έγιναν μνημεία. Περιμένουν να πουλήσουν τα κουφάρια των αχρηστευμένων πια πολεμικών εγκαταστάσεων στο κέντρο της πόλης, σε κάποια πολυεθνική με ξενοδοχεία.

Δεκάδες ΜΚΟ κατέκλυσαν τη Σερβία μετά τον πόλεμο για να την αναδιαρθρώσουν. Έγιναν σεμινάρια μάλιστα, για να διδάξουν στους Σέρβους πως να ξεπεράσουν τον βίαιο τους χαρακτήρα, “ως λαό”. Αναδρομικά, βλέπει κανείς τη δύναμη και την υλικότητα της ιδεολογίας της κυριαρχίας, και των μύθων και των λόγων που διασπείρει, λόγων συχνά κενών περιεχομένου. Και ποιοι είναι εκείνοι που θα χαρακτηρίσουν “βίαιο”, έναν ολόκληρο λαό; Ποιου είδους εμπειρογνωμόνων οργανώνει τέτοιου είδους “γνώσεις” και πάνω σε ποια στοιχεία βασίζεται την πίστη τους; Κι όμως, η προπαγάνδα τέτοιων ανοησιών, έπιασε τόπο. Το πολιτικό σχέδιο της οικονομικής αναδιάρθρωσης, που συμπεριλάμβανε μαζικές ιδιωτικοποιήσεις, έπιασε τόπο (με τους όρους του κεφαλαίου), με συνέπεια τη μαζική φτωχοποίηση, την άνοδο ολιγαρχιών και μαφιόζων, τον κρατικό υπερδανεισμό χρήματος που γίνεται έτσι ο εγγυητής της διαδικασίας απαλλοτριώσεων που ξεκίνησε εκει, την αποχαύνωση και το φασισμό. Η γνώση που αποκτήθηκε εκεί (και σε άλλες περιφερειακές χώρες), εφαρμόστηκε έπειτα κι αλλού, με μεγάλη επιτυχία όπως δείχνουν τα πράγματα, βαφτίζοντας όλους τους “Έλληνες”, “τεμπέληδες”.

IMG_0984

(όχι, δεν είναι Κοπεγχάγη, είναι στο δρόμο κατεβαίνοντας, κάπου με περισσότερες αντιφάσεις στο τοπίο, με περισσότερες non cosy zones, ας πούμε. Έχει όμως το ενδιαφέρον του κι αυτό, υπάρχουν κι εκεί affordable gadgets για την ωραιοποίηση των ερειπίων (και του εγκλεισμού), στο μυαλό μας).

*

DISTANCIATION FROM THE URBAN SPECTACLE
The spectacle system that is in the process of integrating the population manifests itself both as organization of cities and as permanent information network. It is a solid framework designed to reinforce the existing conditions of life. Our first task is to enable people to stop identifying with their surroundings and with model patterns of behavior. This is inseparable from making possible free mutual recognition in a few initial zones set apart for human activity. People will still be obliged for a long time to accept the era of reified cities. But the attitude with which they accept it can be changed immediately. We must encourage their skepticism toward those spacious and brightly colored kindergartens, the new dormitory cities of both East and West. Only a mass awakening will pose the question of a conscious construction of the urban environment. (“Basic Program of the Bureau of Unitary Urbanism” – Situationist International 6, August 1961)

*

Έξοδος; Στη Νίσυρο

IMG_2695

IMG_2846 IMG_2828

IMG_2852 IMG_2603

Το γεγονός ότι η Νίσυρος είναι άγονη γραμμή και έχει δύσκολα δρομολόγια, τη σώζει από το μαζικό τουρισμό, κατά κάποιο τρόπο. Βεβαίως, πολλά άλλα νησιά, όπως εκείνα των Μικρών Κυκλάδων, καταστράφηκαν στην πορεία, αλώθηκαν, καταχτίστηκαν,άφησαν την τοπική παραγωγή να παρακμάζει κι έγιναν μια από τα ίδια στο βωμό του κέρδους και της εμπορευματοποίησης. Έχουμε επομένως πολλούς λόγους να πιστεύουμε ότι η ίδια τύχη επιφυλάσσεται για για τη Νίσυρο. Θα χάσουμε τότε και αυτό το λιγοστό απομεινάρι ουτοπίας και διαφορετικής ζωής που ανοίγει σαν υπόσχεση, σε όσους από εμάς το αναζητούμε, με θολό μυαλό από τις διασκεδάσεις, τους μικρούς χρόνους και τους λόγους του εμπορίου.

Η Νίσυρος είχε τα λίγα, μα ουσιαστικά, που έχουμε ανάγκη, όλα προσιτά.

IMG_2822

Παράθυρα

Paris, 2/2005, Rue Condorset

IMG_2369

Ιωάννινα, 1/1997, 6/2000, εστιές Δουρούτης (Durruti), εστίες Δόμπολης.

IMG_2374IMG_2367

IMG_2375

Bath, Oct. 2001

IMG_0023 IMG_0024IMG_2371

Amsterdam/Nord, 4/1998

IMG_0016

Θεσσαλονίκη, Άνω Πόλη, 5/2005

PENTAX Image PENTAX Image

Købenavn, Nørrebro, 3/2006, 3/2010

_MG_9805

_MG_7673 PENTAX Image

København, Nørrebro 9/2011, 2/2014

IMG_0802

_MG_1773 IMG_0017

IMG_0620

 

Thessaloniki, 7/2014

IMG_1591

IMG_1016

*

Η αναζήτηση, αναμόχλευση ή επίκληση της μνήμης, είναι συχνά μέρος των προσπαθειών να φτιάξει κανείς άμυνες (να συγκροτήσει την αυτονομία του) στη φρενήρη ιστορική έρημο ενός ατέρμονου παρόντος που κυνηγάει ένα μέλλον που δεν έρχεται.

Από μόνη της η μνήμη δε λύνει τίποτα όμως. Κι ούτε είναι απόλυτη, ή οριστική. Εμφανίζεται σε αποσπάσματα, συχνά δε, οπορτουνιστικά. Είναι εργαλείο, καμιά φορά και για τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.

– Δε χρειάζεται να τα μοιραζόμαστε όλα, ιδίως όταν έχουμε να κάνουμε με τέτοιου είδους πράγματα. Δεν μπορούμε να τα μοιραστούμε όλα.