«Από την Αθήνα στο Άουσβιτς»

27 Ιανουαρίου 2011 (1945)

«Από την Αθήνα στο Άουσβιτς» (Αγκάμπεν)

(από τη δημοκρατία στην κατάσταση εκτάκτου ανάγκης)

_MG_8445

Επέτειος απελευθέρωσης του Άουσβιτς από τον Κόκκινο Στρατό

Σκέψεις που ξεκινούν από τη λογοτεχνία του ολοκαυτώματος:

Το Maus, ένα έργο που πατάει τόσο στην τέχνη της λογοτεχνίας όσο και σ’ εκείνη των κόμιξ, πραγματεύεται την κληρονομιά του παρελθόντος στο παρόν, ως αναπόσπαστου τμήματος του. Το Maus είναι η ιστορία του τυχαίου ανθρώπου, στο πρόσωπο τόσο του γιού όσο και του πατέρα: ένας πατέρας χτυπημένος από ‘την ιστορία’, κι ένας γιός χτυπημένος από την κληρονομιά της ‘ιστορίας’. Κανείς δεν επέλεξε αυτή τη μοίρα, και κανείς δεν μπορεί να την αποφύγει. Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι να χτίσουν. Αρχικά να επιβιώσουν, κι έπειτα να δημιουργήσουν.

Ακριβώς επειδή δεν προορίζεται να εξυμνήσει ανδραγαθήματα, το Μάους απεικονίζει με αυτοσαρκασμό και χιούμορ, ατελείς σκέψεις, πίκρα, καθημερινά διλλήματα, τυχαιότητες, μαθήσεις, επαναλήψεις, ακόμα και καθαρές βλακείες.

Μέσα από μια οντολογική έλλειψη σταθερότητας, οι χαρακτήρες των έργων του καταπιάνονται με αναστοχασμούς, επιστροφές και αποσύρσεις, αναδεικνύοντας τη σχιζοφρενική κατάσταση της εσωτερικής φυγής σε εξωτερικά αναπόδραστες συνθήκες, όπως αυτές που αφορούν καταστροφές, τον θάνατο, την απώλεια της ελευθερίας.

Ο Σπίγκελμαν έτσι κατορθώνει να σκιαγραφήσει το ‘ξένο’, όπως αναδύεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις, σε ‘οικείους’ τόπους, όπως και την μοναχική βίωση των στιγμών συνείδησης της υποκειμενικότητας. Αναδεικνύει θα μπορούσε να πει κανείς ‘φωνές βοώντων σε ερήμους’, με τις τελευταίες όμως να μην φέρουν τίποτε το Αποκαλυψιακό.

_MG_8448

Η άβυσσος του Άουσβιτς ξετυλίγεται βήμα βήμα, ακολουθώντας την πορεία ενός ανθρώπου που πιάνεται στα δίχτυα των ακροτήτων της όψιμης νεοτερικότητας:

η βιομηχανία, η γραφειοκρατία, η επιστήμη επιστρατευμένες από την ιδεολογία της κίνησης (δηλαδή της προόδου).

Το Maus σκιαγραφεί τα μονοπάτια που οδήγησαν στην άβυσσο αυτή -που καταλήγει στο απύθμενο πεδίο του στρατοπέδου- όπως είχαν ήδη ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.

Όταν οι γνώριμοι τόποι γίνονται όχι μόνο ξένοι, μα και θανάσιμα εχθρικοί.

Όταν η οικονομία της σπάνης επιβάλει μύριους αποκλεισμούς, καθιστώντας ακόμη και το πιο απλό πράγμα αδύνατο.

Όταν το στίγμα αποκτά τη μορφή του ορίζοντα των ανθρωπίνων σχέσεων.

Η ιστορία του Βλάντεκ Σπιγκελμαν σκιαγραφεί (κυριολεκτικά, μέσα από ανθρώπους –σκιές των προηγούμενων εαυτών τους, σκιές της ‘ιδεατής’ τους ταυτότητας, με βάση την θετική σκοπιά της κληρονομιάς του Διαφωτισμού –εξού και η ρητορική ερώτηση που θέτει ο Πρίμο Λέβι – ένας άλλος γνωστός επιζήσας – στην καταγραφή των αναμνήσεων του ‘εάν αυτό είναι ο άνθρωπος’) την καταστροφή της κοινωνίας που επέβαλαν οι ναζιστές, την άνοδο της ασημαντότητας (παραφράζοντας τον Καστοριάδη) –των εξαχρειωμένων εκείνων στοιχείων του κοινωνικού βυθού που διαχρονικά αναδύονται σε τέτοιες συγκυρίες, σε τέτοια καθεστώτα.

Το Maus ξεγυμνώνει γλαφυρά τους νόμους της εξαχρείωσης, αυτού που η Χάνα Άρεντ ονόμασε κοινοτοπία του κακού, στην ολοκληρωτικά α-νόητη και νοσηρή πραγματικότητα του κακού, όπως αποτυπώνεται στις πράξεις των ανθρώπων.

Τέλος, η οικονομία της σπάνης που επέβαλαν οι ναζιστές, αναδεικνύει την κατάφορη σπατάλη σε όλο το μεγαλείο της: την καταστροφή της ίδιας της ζωής και την κυριαρχία του περιττού.

_MG_8460

Το  Maus σίγουρα δεν αποτελεί θεματική πρωτοτυπία. Τα απομνημονεύματα άλλων επιζώντων, του Πρίμο Λέβι, του Ιάκωβου Καμπανέλλη -το μνημειώδες ντοκιμαντέρ του Κλοντ Λάνζαμανν, Shoah, που χρειάστηκε 12 χρόνια για να ολοκληρωθεί, μαζί με δεκάδες μονογραφίες, αναλύσεις και στοχασμούς- έχουν περιγράψει γλαφυρά βήμα προς βήμα τους κοινούς τόπους της εμπειρίας του στρατοπέδου συγκέντρωσης.

Έχει διατυπωθεί ότι η ιστορία του ολοκαυτώματος έχει ειπωθεί, και πως μάλιστα υπάρχει και κορεσμός από αντίστοιχες αφηγήσεις. Αρκετοί μάλιστα βλέπουν και δόλο στον υπερτονισμό αυτού του ιστορικού μαρτυρίου έναντι άλλων. Το ένα όμως δεν αποκλείει το άλλο. Τουναντίον, η μια αφήγηση ωθεί τους απαιτητικούς στην επόμενη.

Η διαφωνία επομένως με την αντίδραση είναι κάθετη: αφενός, η εμπειρία αυτού που ο Αγκάμπεν ονόμασε ως ανείπωτο, μαζί και του πρωτοφανούς της εκτέλεσης του ναζιστικού εγκλήματος, είναι κάτι που σε όλες τις παραλλαγές του στις άπειρες υποκειμενικότητες της βίωσης του, αποτελεί κάτι οικουμενικό.

Η μόνη ‘τύχη’ του εγκλήματος αυτού είναι η αναγνώριση του. Ανάμεσα σε μύρια άλλα, όχι μόνο όσων υποβαθμίστηκαν, αλλά κι εκείνων που δεν άφησαν ίχνη. Πέραν του πολιτικού χαρακτήρα του τι έχει σημασία να ειπωθεί και τι όχι, όπως και του τι χαρακτηρίζει τις προτεραιότητες της κάθε σημασιοδότησης, το πρόβλημα της κάθε καταγραφής είναι εγγενές: αφορά εκείνα που δεν καταγράφει.

*

Ο Λέβι αναφέρει σε κάποιο βιβλίο του κάτι που είχε πει ένας φρουρός-δήμιος του Άουσβιτς σε κάποιον: όποια και αν είναι η έκβαση αυτού του πολέμου εσάς θα σας έχουμε νικήσει. Δεν θα μείνει κανείς να πει την ιστορία σας. Και αν ακόμα κατορθώσει να επιζήσει κάποιος και μιλήσει για όλα αυτά που έγιναν εδώ, κανείς δεν θα τον πιστέψει, γιατί το έγκλημα θα είναι τόσο τερατώδες. Θα πιστέψουν εμάς που θα τα αρνηθούμε όλα.

Πράγματα που ξεφεύγουν της εμπειρικής παρατήρησης, συχνά γίνονται δύσκολα πιστευτά. Επιπλέον, το να ρίξει κανείς μια αμφιβολία, είναι αρκετή συχνά στο να αλλοτριώσει την πλήρη πίστη στην αλήθεια κάποιου συμβάντος. Το να εξηγήσεις επίσης το πως γίνονται κάποια πράγματα είναι εξαιρετικά δύσκολο, ανάλογα με το βαθμό περιπλοκότητας τους. Το να πείσεις –ιδίως για πράγματα που δεν ενδιαφέρουν ή που φαντάζουν εξαιρετικά δύσκολα ή απίθανα – είναι δύσκολη υπόθεση (όχι ακατόρθωτη). Η δράση εξαρτάται από άλλους παράγοντες.

Τα γεγονότα μιλούν βέβαια όταν οι συνθήκες γίνουν τέτοιες, και οι εμπειρίες επίσης, που να κάνουν αναφορές σαν τις προηγούμενες πιστευτές. Οι οποίες με τη σειρά τους θα δώσουν βάσεις για συλλογισμό και ερμηνεία αινιγματικών όψεων του παρόντος.

_MG_5079

(καταραμένες λέξεις, πράξεις που στοίχειωσαν γλώσσες ολόκληρες)

(Αποσπάσματα από το βιβλίο “ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής”)

Advertisements

Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης: ένας Τζων Γουέιν της εποχής μας;

 

Τα τελευταία χρόνια, ο Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης αναδεικνύει ένα προφίλ στο οποίο δεν μας είχε συνηθίσει στο παρελθόν. Οι περιστάσεις ωστόσο επιβάλλουν κάτι τέτοιο, καθώς η Ελλάδα δεν μπορεί άλλο να περιμένει, και η σωτηρία της πατρίδος χρειάζεται -όπως άλλοτε- ήρωες.

Ο άλλοτε νέος της εποχής μας, ένας πολλά υποσχόμενος ανανεωτής του πολιτικού μας συστήματος, ένας άνθρωπος με προβληματισμούς, δίχως της αγκυλώσεις που ίσως να χαρακτήριζαν κάποια παλιότερα μέλη της παράταξης του, έρχεται σήμερα σε νευραλγικό υπουργικό πόστο, να δράσει για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την Ορθοδοξία. Κυρίως, να δράσει για τη νέα γενιά στην οποία συνεχίζει να βρίσκεται κοντά και να ακολουθεί τις συνήθειες της.

Ας το δούμε καθαρά, πέρα από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος – που άλλωστε μας έφεραν εδώ: ο Μιλτιάδης συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία για να αναδειχτεί σε έναν στιβαρό πολιτικό άνδρα, εφάμιλλο σε προσφορά και πυγμή, όχι μόνο του αείμνηστου πατρός του, Ιωάννη  Βαρβιτσιώτη, μα και – τηρουμένων των ιστορικών και πολιτισμικών αναλογιών – εφάμιλλου προσωπικοτήτων του διεθνούς βεληνεκούς, που πια πέρασαν στο πάνθεον της ιστοριάς, του επιπέδου ενός Ρόναλτ Ρέηγκαν ή και ενός Τζον Γουέιν – της Ελλάδος. Άνθρωποι που είχαν εμπνεύσει τους σύγκαιρους τους σε σταυροφορίες κατά της μάστιγας του κομμουνισμού, των ναρκωτικών, του χιπισμού, της ανηθικότητας. Άνθρωποι που έσφιξαν τα λουριά της χώρας τους σε ώρες κρίσιμες, άνθρωποι που ενέπνευσαν πολλούς (όπως και ο Μιλτιάδης), άνθρωποι που έδωσαν το παγκόσμιο παράδειγμα.

Ο Μιλτιάδης έχει και τα γονίδια και την καταγωγή. Επιπλέον, οι άνθρωποι του περιβάλλοντος του φαίνεται πως γνωρίζουν καλά τα δυνατά του σημεία. Του υποδεικνύουν πως να φαίνεται πιο αρρενωπός, αποφασιστικός, σκληρός. Όχι (μόνο) να είναι μα να δείχνει αποφασιστικός, κάθε φορά που ο φακός θα τον γυρεύει. Τέλος στα αυθόρμητα χαμόγελα, εκείνα που άφηναν εκτεθειμένη την πάνω οδοντοστοιχία, να πετάγεται μονάχη της έξω από το στόμα, σε βάρος του σιαγόνος, κάνοντας τον υπουργό να μοιάζει με χάφτα, με τερατόδοντο. Τέλος και στις εκφράσεις φιλαυτίας, που προσδίδουν στο βλέμμα του υπουργού ένα ύφος απλανές, ημιυπνηλίας, που τον κάνει να μοιάζει με βοοειδές.

Μέχρι να σωθεί η χώρα, το ύφος θα είναι στοχαστικό και αποφασιστικό, ή δε θα είναι τίποτα.

 μιλκοσ

Τέρμα επίσης στις άλλοτε ρηξικελευθες δηλώσεις, που θύμιζαν Βολταίρο και γαλλικό διαφωτισμό. Τέρμα και οι δηλώσεις που αφορούσαν, παλιές και τωρινές, συνήθειες της νεολαίας, ή ζητήματα που αφορούν την ποπ κουλτούρα (την τόσο προσφιλή σε έναν παλιό εκπρόσωπο και νυν φίλο της νέας γενιάς):

Η κατάσταση επιβάλλει να είναι αμείλικτος.

  untitled2

Η ιστορία θα τον κρίνει. Ελπίζουμε ότι το παιδί αυτό θα τα καταφέρει και θα πάει μπροστά. Δεν θα προδώσει τους αγώνες του πατέρα του και της παράταξης του.

Μέχρι τότε, ακολουθείστε τον στο twitter

1609821_572709766149000_187871754_n

Καλένδες, χαράδρες

Παράδερναν στις καλένδες

– οι χαράδρες, τα γκρέμια της Ελλάδας

ανάμεσα στις ελιές

παιδιά ακόμα μαζεύοντας πεταλίδες σε πεδιά των μαχών

παιδιά οι χειρότεροι τύρρανοι, παιδιά τυρράνων

τα παραμόνευαν οι τύρρανοι εκείνα παραπατούσαν στη γλίτσα βότσαλα μιας καμμένης γης με την τύχη των πρωτάρηδων στο πλευρό τους

πήγαιναν με λίγα (και ποιος άραγε νίκησε εκείνους που είχαν τα καλύτερα μηχανήματα; Όσο αποκρουστικά και να είναι αυτά. Το αποτέλεσμα, μόνο το αποτέλεσμα υπάρχει γι’ αυτούς)

Η κοινωνία θα νικούσε είχε πει ο Καρλ Πολάνυι

καλώδια θ’ αποκαλύπταν τα κουφάρια των τυρράνων

– ώστε δεν ήσαν άνθρωποι

Πέσαν τα φράγματα

indeed.

δηλητήρια οι πεταλίδες

-δε θα μας πείτε εσείς τι χρειάζεται εκεί-

δίνουν στους τυράννους αυτό που καταλαβαίνουν

τους πληρώνουν με το ίδιο νόμισμα

ξεπληρώνουν το χρέος

σε ξένο γήπεδο θ’ αργήσουν να ξαναπαίξουν

IMG_8786

Είναι αυτό που έλεγε ο Μπάουμαν (και όχι ο Κοέλιο)

IMG_8679

Κόσμοι τέμνονται εντός σου εγγράφονται στο μέσα και στο έξω σου

Χθες αργά βόλτα στη γεννέθλια πόλη

γωνία οικείων διαδρομών αργού βήματος γωνία ομορφιάς

πόλη εκείνων.

Σήμερα αλλού, χαμηλός ουρανός χιονιού μουτζούρες

το πρωί εκεί το βράδυ εδώ (άραγε είμαι στο εκεί;)

Έλεγε ο Μπάουμαν περίπου: ξυπνάς στο ένα σπίτι, κλείνεις την πόρτα, αλλάζεις τα κλειδιά και σε λίγες ώρες ανοίγεις την πόρτα από ένα άλλο σπίτι σου αλλού

(κινητικότητα το λένε )

(το έλεγε ο Μπάουμαν αυτό για τους τουρίστες -όχι για τους αλήτες, αυτούς που δεν έχουν σπίτι – ουσιώδης, μα μικρή πάντως η διαφορά -ποιος είναι αλήτης; Ποιον είπες αλήτη;)

Κόσμοι τέμνονται εντός σου εγγράφονται στο μέσα και στο έξω σου

κεντρόφυγες δυνάμεις σε παρασέρνουν στη δίνη τους

Ο χρόνος μια οπτασία φεύγει, αδειάζοντας σα στήλη

Δεν αρκεί το διάβασμα, δεν αρκεί η κρυψώνα, δεν αρκεί η δουλειά (έστω και η καλή δουλειά), δεν αρκεί κανένα

Δίχως μηχανές, δίχως πλαστικά, δίχως φόβους

Κάθαρση, καθάρματα

Μια παράξενη ομίχλη

κρύβει τα κτήρια, απλώνεται ψέμα, η αλήθεια στο ψέμα (κρίση σου λέει μετά)

πνιγηρός, διοξίνες, κίτρινος ουρανός, κλείσε το παράθυρο δεν υπάρχει αέρας έξω

ο χρόνος κρίσιμος, έστω κι αν δεν πιστεύεις

μια παράξενη ομίχλη, παρωδία του 1800

(αναχρονιστικά) η Αγγλία εδώ (γίναμε Ευρώπη)

Δεν υπάρχει απόδραση (τερμάτισε η ανθρωπότητα)

Όσοι πήγαν Ινδία, Βιετνάμ, Κίνα και σε άλλες χώρες πρότυπα της οικονομίας είπαν ότι ο αέρας ήταν παντού μολυσμένος

 

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 18 Ιανουαρίου 2014  Ηλιοβασίλεμα στη γιγαντοοθόνη, λόγω αιθαλομίχλης

                        Μέσα στην πυκνή αιθαλομίχλη του Πεκίνου, ένας κατακόκκινος ήλιος ετοιμάζεται να δύσει, και η ομορφιά των ζεστών χρωμάτων του καθηλώνει τους περαστικούς στην Τιεν Αν Μεν. Μόνο που το ηλιοβασίλεμα προβάλλεται σε μία γιγαντοοθόνη τεραστίων διαστάσεων, γιατί στην πραγματικότητα το στρώμα της αιθαλομίχλης κρύβει πλέον το φυσικό φαινόμενο.

 

Τέρμα τα ηλιοβασιλέματα γεμάτα αναμνήσεις!

Κάποιοι πλούσιοι δε θέλουν Τσίπρα επειδή είναι λένε πλούσιος

θα προτιμούσαν, λένε, να ήταν φτωχοί – “σαν εσάς”

Ένας εισοδηματίας απορούσε με τη φασαρία για τις Σκουριές, ζουν οικογένειες, έγιναν θέσεις εργασίας, είπε

όσο για το περιβάλλον, σήκωσε τους ώμους βροντόφωνάζοντας: όλα μολυσμένα σάματις δεν είναι; Τα φυτοφάρμακα; Ήταν σα να έλεγε: αφού θα πεθάνουμε. Ή: ας τα διαλύσουμε όλα λοιπόν (είχε και παιδιά)

Χωριάτες καίνε ξύλα ολημερίς: να μην τους λείψει τίποτα. Κόβουν δέντρα και τα καίνε (ποιος θα τους σταματήσει;). Κάτι αγριοπούλια εθεάθησαν, χτυπήθηκαν ευθείς με κυνηγητικά τουφέκια σε κατοικημένη περιοχή (δεν πεινούσαν, η λαιμαργία ήταν και η χαρά της σκοποβολής και του θανάτου -ο Θεός άλλωστε τους τα έδωσε για να τα φάνε -είπαν σαν τους ζήτησαν το λόγο)

(Μια άλλη γενιά ίσως, όχι αυτή)

Η κυβέρνηση ακολουθώντας το “πρόγραμμα” τυφλά σα Χάρος

Ύπουλη ομίχλη καίει τα μάτια, καίει το λαιμό, ψέμα τηλεοράσεων, αλήθεια κρίσης, κωμικά όλα, τα ξέρουμε οι μισοί