H θάλασσα, τα νησιά

      800px-Narrenschiff_%281549%29

(Το πλοίο των τρελών, 1549)

Συμβαίνουν τόσα πολλά και τόσο σοβαρά, που δεν αφήνουν χώρο για τα ανθρώπινα και τα πιο προσωπικά. Όλα μοιάζουν ετεροχρονισμένα, ιδίως αν θέλεις να κάνεις κάτι που να αφορά τη συνολική κατάσταση του ανθρώπου, δίχως να αναφερθείς άμεσα στα τεκτενόμενα. Τότε φαίνεται ο ετεροχρονισμός περισσότερο, γιατί σε αφορούν και παρακολουθείς όσα εξελίσσονται. Ο κοινωνικός χρόνος γίνεται ο μόνος χρόνος, πολιτικοποιώντας κάθε όψη της ζωής.

 _MG_3812

Στη θάλασσα όμως είναι αλλιώς. Η θάλασσα είναι ένα όριο διαφορετικών κόσμων. Όταν είσαι στη θάλασσα, φεύγεις από τα ζητήματα της ξηράς. Ο βυθός είναι ένας άλλος κόσμος, διαφορετικά επηρεασμένος από τα ανθρώπινα. Είναι μια άλλη διάσταση που αν τη μάθεις – όσο μπορείς, η απόδραση ξεκινάει να μοιάζει εφικτή.

(Εντυπώσεις: η θάλασσα της Ελλάδας είναι βαθιά μπλε και αλμυρή, σα μάτια ξένων γυναικών και ανυπότακτη, γεμάτη βουνά. Από πολλές απόψεις ξεκάθαρη, μα και παραπλανητική. Δεν μπορεί κάτι τόσο μεγάλο να είναι τόσο ξεκάθαρο σε κάποιον τόσο μικρό. Η θάλασσα της Ιταλίας είναι όλο βράχια και κακοτράχαλη σα σκαμμένο πρόσωπο, με τα νερά της λιπαρά, όλο λαδί από τη βιομηχανία και υποψίες αποβλήτων ρηγμένων από τη μαφία, ενώ της Ισπανίας είναι μια μεγάλη, ατελείωτη τσιμεντένια ευθεία. Η θάλασσα της Σουηδίας είναι γκρίζα σα τον ουρανό και αραιή σαν επιφανειακή σχέση, σα λίμνη, σαν σταθερή κατάσταση που αφήνει μόνιμη την αμφιβολία).

_MG_1882

Πρέπει να μάθεις τη θάλασσα. Που σημαίνει να μάθεις τα όρια σου. Δεν είμαστε φτιαγμένοι για να ζούμε μέσα στη θάλασσα, μα για να επιπλέουμε σε αυτή. Αν ξεχαστείς λίγο στη γλυκιά αρμονία του βυθού, ίσως παραμείνεις στην ασφυκτική αγκαλιά του. Θα σε κρατήσει μέχρι το θάνατο σα ψυχωτικός γονέας. Αν πανικοβληθείς, επίσης, μικρός κι εκτεθειμένος στην άγνωστη ρουτίνα του, δε θα αναδυθείς ποτέ. Σαν τον καταδύτη της Αντιπάρου που νόμιζε ότι είχε χρόνο να λύσει την τρίαινα του από ένα ψάρι του βυθού που μάνιασε χτυπημένο. Η ηρεμία είναι το μάθημα του βυθού, η νηφαλιότητα και η αυτοκυριαρχία. Η θάλασσα μπορεί να διδάξει την αυτογνωσία, αν δεν παρασυρθείς στον κόσμο της, έναν κόσμο γοητευτικό, που όμως δεν είναι ανθρώπινος. Τα θαύματα της είναι παραισθήσεις: βλέπεις να γίνονται μάχες που έγιναν παλιά, ή που δεν έγιναν ποτέ – σαν τους ψαράδες των Αντικυθήρων το 1900, που είδαν σφαγές στα ριγμένα αγάλματα του γνωστού ναυαγίου, που έγινε κάποιους αιώνες πριν και παρέμεινε δίχως να τους περιμένει – όσο η γη, αμέτρητη, μονίμως θα χάνεται κάτω από τα πόδια σου.

Η απεραντοσύνη της θάλασσας. Ένας Ειρηνικός όμως γεμάτος νεκρές θάλασσες, όχι από αλάτι, αλλά από πλαστικά και ραδιενέργεια. Σε αύξηση. Μπορείς άραγε τότε να ζήσεις από τη θάλασσα; Ή, τα σχέδια για πλωτά οικόπεδα σε αχαρτογράφητες περιοχές όπου ισχύουν άλλα δίκαια, λιγότερο σαφείς ιδιοκτησίες; Να σημαίνουν άραγε πως θα πρέπει να ξεχάσουμε για πάντα τη στεριά, καθώς οι κτήσεις τάχα είναι για πάντα; Η καταστροφή ίσως να είναι για πάντα. Και σε ένα περιβάλλον αβίωτο, ποια η ελευθερία σε επιπλέοντα καρυδότσουφλα; Η ελευθερία εκείνων που ναυάγησαν από τη στεριά, ή η ελευθερία του φυλακισμένου του Κάφκα, που μετατρέπει το κελί του σε πολυτελή έπαυλη; Η κίβδηλη ελευθέρια των ανάξιων να κληρονομήσουν αυτό τον κόσμο, η κίβδηλη ελευθερία των υβριστών, μα και η ανελευθερία των θυμάτων του κόσμου αυτού, των πνιγμένων διασχίζοντας τη Μεσόγειο από όποια δίοδο μπορούν.

ShipofFools

Το Αιγαίο ιδιαίτερα, είναι γεμάτο σκοπέλους και υφάλους. Η ξηρά είναι κοντά αλλά μπορεί να αποδειχθεί κι απατηλή. Οι ξέρες της Πάρου ήταν τόσο κοντά, κι όμως τα κύματα που έπνιξαν το πλοίο της γραμμής πήραν μαζί τους πολλές δεκάδες ανθρώπων που πάσχιζαν να φτάσουν στην ξηρά.

 giant_octopus_attack

Στα νησιά επίσης. Παρότι είναι περισσότερο προσβάσιμα και ψηλαφημένα.

” Το να ονειρεύεσαι νησιά, είτε με φόβο είτε με χαρά, σημαίνει να ονειρεύεσαι την απόσταση, να βρίσκεσαι ήδη χώρια, μακριά από κάθε ήπειρο, το να είσαι χαμένος και μόνος ή το να ονειρεύεσαι ένα ξεκίνημα από το μηδέν, την αναδημιουργία, την αρχή εκ νέου. ” Gilles Deleuze, έρημα νησιά, 1953

French_Theory_Symposium

(Gilles Deleuze à Big Sur, Jean-Jacques Lebel)

Δεν υπάρχουν άλλοι κόσμοι άγνωστοι στη γη αυτή για να φτάσουν οι περιπλανώμενοι και να τα φτιάξουν όλα από την αρχή, με την αφθονία όσων προσφέρονται, στη φύση. Έχουμε τα νησιά μέσα μας σα δείκτες, ιδανικά, σύμβολα για Σειρήνες, Χίμαιρες μα και Ουτοπίες. Νησιά διπρόσωπα, Ιανοί, νησιά σα δίκοπα μαχαίρια, σπαρμένα με κατάρτια όλο ναυάγια, στους δρόμους που δεν ακολουθούν κανονικά πλοία. Χρειάζεται να σκεφτείς γιατί τα αναζητείς. Και θα το κάνεις, ιδίως αν περνάς μονίμως από το ένα στο επόμενο, δίχως η δίψα σου να καταλαγιάζει. Μπορεί και να χαθείς.

726px-Herbert_James_Draper_-_Ulysses_and_the_Sirens_%281909%29

800px-John_William_Waterhouse_-_Ulysses_and_the_Sirens_%281891%29

Πρέπει να σκεφτείς γιατί φεύγεις. Γιατί δεν μπορείς να μείνεις άλλο, γιατί θέλεις να τα αρχίσεις όλα από την αρχή, ή γιατί συνήθισες να φεύγεις;

Είναι ωραίο και να επιστρέφεις όμως στα νησιά. Στα ίδια νησιά από τα οποία πέρασες κάποτε. Ποτέ δεν μένουν τα ίδια. Έστω και αν μοιάζουν να αλλάζουν προς το χειρότερο και να γίνονται κι αυτά καθρέπτες κι εκφραστές μια μονότονης και γενικευμένης κατάστασης, ίδιας για κάθε στεριά. Είναι καλό να ψηλαφείς τα ίχνη σου. Είναι καλό να γυρνάς ακόμα και όταν έχεις κατασταλάξει. Στο γιαλό εκείνον που συνάντησες και χαιρέτησες, σαν τραγούδι για το μυστικό ακρογυάλι, που ήταν ότι πιο κοντά μπορούσε στον παράδεισο, δικό σας για όσο το ζούσατε, δικό σας για πάντα στη μνήμη, αγκυροβολημένοι σε κάποια υπόσχεση σε κάποιο χρόνο που θα κρατούσε “για πάντα”. Γιατί είναι καλό να γυρνάς; Για να μην ξεχνάς. Τα νησιά.

Υπάρχουν όμως και οι άλλες όψεις. Εκείνες που κάνουν τη θάλασσα φέρετρο και τα νησιά φυλακή. Στο βράχο του Αρμενιστή, στο δεύτερο πόδι, στη Χαλκιδική, υπήρχε στην απόμερη μεριά του, αυτή που έβλεπε κατάματα το πέλαγος, μια πλάκα για κάποιον καταδύτη που δεν επέστρεψε ποτέ. Κάποιον καταδύτη που τον κατάπιε το νερό της θάλασσας. Δεν βρέθηκε ποτέ. Κι έγραφε η πλάκα εκείνη από μάρμαρο, πως πάντα κάποιοι θα περίμεναν την ανάδυση του, αιώνια.

Είναι και οι ιστορίες των εξορίστων. Τα νησιά τότε είχαν μια ολότελα άλλη όψη, το ίδιο και η θάλασσα. Τα νησιά ήταν έρημοι, περιτριγυρισμένοι από ένα απέραντο και απροσπέλαστο υγρό φράγμα. Τα νησιά ήταν μια καταδίκη απέναντι σε ακραίες φύσεις, τόποι αλλοτρίωσης και μαρτυρίου. Ο γδαρτός άνεμος της Δονούσας το έλεγε καθαρά, παρά τα τυρκουάζ νερά της. Τα νησιά επίσης γίνονταν τότε μια διάσταση απόκοσμη, όπου βασίλευε το χάος: εκεί, κάθε νοσηρότητα ήταν εφικτή, και οι εξόριστοι ήταν μόνο σώματα αναλώσιμα, βορρά για τον στεγνό ήλιο, τις μύγες, τα ποντίκια, τους βασανιστές, τα κτήνη, το αλάτι και τα ψάρια. Η θάλασσα ήταν δίπλα μα ξέβραζε πτώματα από τους βομβαρδισμούς, η θάλασσά ήταν μπροστά κοιμόσουν στο πλάι της και ξυπνούσες με την ανάσα της, επιθυμώντας την σφόδρα, να ξανασμίξεις μαζί της, να φιλιώσεις μαζί της, να την παραδώσεις στους επόμενους δαμασμένη κι ειρηνική, να την υπερβείς και να την διεισδύσεις. Τέρατα τότε στέκονταν μπροστά της, Λαιστρυγόνες κλείνοντας σου το δρόμο, τέρατα της θαλάσσης.

 549px-Temptation_of_Saint_Anthony_central_panel_by_Bosch

Δρόμοι για να περπατηθούν, όλα. Ό,τι κι αν γίνεται, αξιοπρέπεια.

Advertisements

One thought on “H θάλασσα, τα νησιά

  1. η θάλασσα σου δίνει με αμεσότητα μια φυσική βίωση του χώρου και του χρόνου. όταν κολυμπάς στα ανοικτά και κοιτάς γύρω ή όταν ψάχνεις στο βυθό. σε βγάζει από τις καθημερινές σχετικοποιήσεις και ενισχύει ένα συναίσθημα ηρωικής μοναξιάς. ως προορισμός μοιάζει με το θάνατο. είναι άγρια και στάσιμη μαζί. σε δοκιμάζει και σαν καθρέφτης του εαυτού σου. είσαι ό,τι σκεφτείς εκείνη την ώρα. για τον άνθρωπο της εργασίας που έχει γνωρίσει τη μαγεία της, είναι αναγκαίο καταφύγιο και επαναφόρτιση. ίσως όσοι καταπιάνονται καθημερινά μαζί της (π.χ αλιείς) να μην ασχολούνται καν με αυτά.
    επίσης, η θάλασσα είναι ένα μεγάλο “αν”. Αν τα άφηνα όλα, αν εγκατέλειπα τα νήματα που ορίζουν την κοινωνική μου ύπαρξη, αν άφηνα όλα όσα μου ανήκουν και τους ανήκω, αν καταργούσα το χρόνο, αν… ερωτική έλξη της αδράνειας ως ελευθερίας.

    μέχρι να δεις ένα σκουπίδι που επιπλέει, για να σε επαναφέρει στο είδος και την ποιότητα της αναπτυξιακής ανθρώπινης παρέμβασης 🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s