Πόλεις που επιστρέφουν: Βαρσοβία

_MG_5166

Η καταγραφή αυτή εστιάζει σε συγκεκριμένες ιστορικές και χωρικές όψεις της Βαρσοβίας, τώρα που το φάντασμα της ναζιστικής αγριότητας επιστρέφει στην Ελλάδα, στην Ευρώπη.

Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από το κείμενο “Βαρσοβία, κάποια άνοιξη”, από το βιβλίο “Η πόλις φεύγει”.

– Τα ταξίδια και το διάβασμα είναι τα αντίδοτα στο φασισμό.

“Περπατήσαμε στον χώρο, που κάποτε υπήρξε το γκέτο, για ένα ολόκληρο πρωινό. Το μόνο που έμεινε από εκείνη τη φοβερή εποχή ήταν δύο ή τρία κτήρια, μάλλον της Εβραϊκής αστυνομίας, κούφια και στεγνά, με φόρο τιμής στο πικρό κι απόκοσμο παρελθόν, τις εικόνες κάποιων ανθρώπων που έζησαν κάποτε εκεί. Εκεί βασίλεψε ο τρόμος της πείνας, της χειρότερης πείνας στην Ευρώπη. Η Αθήνα ήταν δεύτερη σ’αυτό. Εκεί ίσως να βρισκόταν το τέλος του κόσμου με μια έννοια. Εκεί που όλες οι αφηγήσεις σταματούσαν. Για εκεί υπήρξε μαρτυρία. Υπήρξαν μυστικές διαβάσεις, υπόγεια δίκτυα από όπου μάρτυρες εισήλθαν για να δουν και να το μαρτυρήσουν. Να δουν καλά για να τα πουν. Για εκείνο το μέρος έλεγε κλαίγοντας ο Γιάν Κάρσκυ, ο αντιστασιακός, ο επιζών, ο άνθρωπος, που κατάθεσε ό,τι είδε –όσο κι αν προσπάθησε να ξεχάσει– πως ό,τι είδε εκεί τότε δεν ήταν μέρος πια της ανθρωπότητας.

Εκεί, μικροί Άιχμαν, ναζιστές υπάλληλοι, δοκίμασαν να χτίσουν καριέρες. Και μίλησαν με όρους «εργασίας» και χρησιμοποίησαν ορολογία εργασιακού φετιχισμού. Οι τεχνικοί όροι σκοπό είχαν να κρύψουν το έγκλημα στις λέξεις, να σβήσουν αρχεία, να σβήσουν τον άνθρωπο και να κάνουν τη δολοφονία μια τεχνική διαδικασία. Μίλησαν με όρους τάχα αυταπόδεικτους, με όρους που όλοι τάχα καταλαβαίνουν, «παραγωγικότητα» (και άλλες μπούρδες), σπεύδοντας να κρυφτούν πίσω από την κοινοτοπία. Παρ’ όλο τον αποκρυφισμό και τις δεήσεις στις παραδόσεις, παρ’ όλο το εθνοκοινοτιστικό και αρχαιοπληγικό κιτς, οι ναζί ήταν στυγνά μοντέρνοι, ταυτισμένοι με τις πιο αποκρουστικές όψεις της νεωτερικότητας, τη μηχανή και τη μάζα. Τα ναζιστικά καθάρματα πίστεψαν και ταυτίστηκαν με τις μηχανές όσο λίγοι. Στις δίκες και στις συνεντεύξεις, κάποιοι συμμέτοχοι υποστήριξαν έπειτα, για να δικαιολογηθούν, ότι «το γκέτο δούλευε». Και σταματούσαν εκεί, δίχως να δώσουν διευκρινίσεις, περιμένοντας να περάσει ο χρόνος της συνέντευξης – έτσι κι αλλιώς την είχαν γλιτώσει. Δούλευε για τι; Μα ξεκάθαρα, για τον θάνατο!

Για πολλούς, βέβαια, όλα αυτά δεν λένε τίποτα. Στη χειρότερη περίπτωση αποτελούν πορνογραφία. Ο χώρος εκείνος πάντως πλέον ήταν κάτι άλλο. Οι αφηγήσεις τον κρατούσαν με πείσμα ζωντανό. Οι ναζιστές τον ισοπέδωσαν πλήρως. Και παλιοί συμπατριώτες μου Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, μαζί με άλλους από όλη την Ευρώπη, εργάστηκαν καταναγκαστικά καθαρίζοντας μπάζα από τους βομβαρδισμούς.”

IMG_5064

* Οι εικόνες είναι από το ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης-εξόντωσης Majdanek (Μαϊντάνεκ), στην Ανατολική Πολωνία. Η πρώτη δείχνει ένα τσιμεντένιο “κρεβάτι” όπου άνοιγαν τομές στα πτώματα των σκοτωμένων στους θαλάμους αερίων, αναζητώντας στα εντόσθια τους τιμαλφή τα οποία συχνά οι κρατούμενοι κατάπιναν όταν τους γύμνωναν αφαιρώντας όλα τα προσωπικά τους είδη, λίγο πριν θανατωθούν στους θαλάμους αερίων, όπου οδηγούνταν πιστεύοντας παραπλανητικά ότι θα έκαναν ντους. Η δεύτερη φωτογραφία περιλαμβάνει τη μαρτυρία Πολωνής κρατούμενης για τις ελληνοεβραίες συγκρατούμενες της στο Μαϊντάνεκ, και το τέλος τους εκεί από τους ναζί δήμιους τους.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s